Rakovac
Oko 12 minuta automobilom
Banja Vrdnik i Fruške terme
Banjsko mesto s druge strane planine, sa velikim termalnim kompleksom Fruške terme, starijim bazenima Termala i tradicionalnim restoranima.
Beočin · oko 11 minuta kolima
Dvorac Špicerovih u Beočinu: istorija i filmovi
Bajkoviti secesijski dvorac koji su krajem 19. veka podigli vlasnici beočinske cementare, posle rata biblioteka, škola i restoran, filmska scena za Klinta Istvuda i Emira Kusturicu, a danas prazna „kuća duhova” iza ograde.
Špicerov dvorac (zovu ga i Stari dvorac) nalazi se u Beočinu, pored stare cementare, oko 7 km od Starog Rakovca. Zaštićen je kao spomenik kulture, ali je u veoma lošem stanju i zatvoren za posetioce.
Fotografije: dvorac spolja i iznutra, snimio Konstantin Stein u oktobru 2026. Kako je prvobitno izgledao: rekonstrukcija i 3D model.
Porodica cementa
Beočin je izrastao na cementu. Portland-cement se ovde proizvodi od 1867, a 1887. fabriku je kupila firma Redlich, Orenstein und Spitzer (021.rs, Dvorci Srbije). Pred Prvi svetski rat fabrika je imala skoro 2.000 radnika, a beočinski cement ugrađen je i u zgradu mađarskog parlamenta u Budimpešti (021.rs).
Dvorac je građen od 1892. do 1898. kao porodična vila Eduarda (Ede) Špicera, jednog od suvlasnika (opština Beočin, Vojvodina Travel). Rođen je 1845, a oženio se Anom Orenštajn, ćerkom barona Hajnriha Orenštajna (Dvorci Srbije).
Ko ga je projektovao
Većina izvora navodi Imrea Štajndla, arhitektu mađarskog parlamenta (Dvorci Srbije, Danas, Vojvodina Travel). Opština pominje i Ignaca Alpara (opština Beočin), a 021.rs piše da je Alpar projektovao letnju rezidenciju Henrika Orenštajna u Beočinu, sagrađenu od beočinskog cementa (021.rs). Pitanje je i dalje otvoreno.
Kako izgleda
Romanički, gotički, renesansni i barokni oblici mešaju se sa mađarskom secesijom: asimetrična dvospratna zgrada sa portikom, zmajevi, žabe, zmije i ptice u keramici, malteru i kovanom gvožđu, a iznad ulaza ptica turul. Unutra ružičasti i svetloplavi tonovi, drvena oplata, galerija oko centralne hale i zeleni kamin od žolnai keramike iz Pečuja (opština Beočin, Dvorci Srbije). Oko dvorca je bio ograđen park sa fontanama, Špicer bašta; stariji meštani pamte da su u njemu bili jeleni, srne i pauni (Vojvodina Travel).
Posle Špicerovih
Porodica je pred Drugi svetski rat, 1941, otišla u Nemačku (Danas). Tokom rata u dvorcu je bila nemačka vojna komanda. Posle 1945. dvorac je nacionalizovan i redom bio biblioteka, dom kulture, radio-stanica, škola, sedište rukometnog kluba, dom ratnih vojnih invalida i na kraju restoran sa sobama. Pesnik Miroslav Mika Antić je u delu dvorca imao slikarski atelje (Dvorci Srbije, City Magazine).
Posle privatizacije preduzeća koje je njime upravljalo, zgrada je napuštena. Deo ulaznog trema srušio se u zimu 2011; krov je u međuvremenu saniran da ne bi propao (Dvorci Srbije). Dvorac je spomenik kulture od 18. juna 1997. (Dvorci Srbije). Emir Kusturica je ponudio da ga kupi i obnovi o svom trošku, ali ponuda nije prihvaćena (Dvorci Srbije, Moj svet u boji).
Meštani ga zovu „kuća duhova”. Opština prenosi priču o pergamentu nađenom pri restauraciji, o tajanstvenom graditelju po imenu Nador (opština Beočin); to navodimo kao legendu, a ne kao istoriju.
Na filmu
| Film | Godina | U dvorcu i okolini |
|---|---|---|
| „Ratnici” (Kelly’s Heroes), sa Klintom Istvudom | 1970 | Scene u dvorcu; ključna scena na staroj pruzi Ruma – Vrdnik u Vrdniku (Fruškać, B92) |
| „Crna mačka, beli mačor”, Emir Kusturica | 1998 | Snimano od maja do oktobra 1997. na Dunavu i u Beočinu (IMDb); scene u dvorcu (opština Beočin, Vojvodina Travel). Srebrni lav za režiju u Veneciji (Vikipedija) |
| „Dečak i violina” | 1975 | Ceo snimljen u dvorcu (Vojvodina Travel, Fruškać) |
| „Doručak sa đavolom” | 1971 | U dvorcu (Vojvodina Travel, Moj svet u boji) |
| „Uzavreli grad”, „Sveti pesak”, „Rani radovi” | 1961, 1968, 1969 | Navode se među filmovima snimanim ovde (Vojvodina Travel, Dvorci Srbije); Želimir Žilnik, reditelj „Ranih radova”, snimao je ovde (Danas) |
Gde je još snimao Kusturica? Izvori se slažu oko obale Dunava i Beočina; filmska mapa Fruškaća smešta romsko naselje iz filma na obalu Dunava, bez imena sela (Fruškać). Tačno mesto u objavljenim izvorima nismo našli. Ako pamtite snimanje u leto 1997, pišite nam.
„Braća Blum” (2008) se ponekad navodi među filmovima iz dvorca (Dvorci Srbije), ali su njegove scene u Srbiji zabeležene samo u Beogradu, a dvorac u filmu je Peleš u Rumuniji (Vikipedija). Zato to smatramo nepotvrđenim.
Još filmova iz našeg kraja
- „Ratnici” su snimani i u Vrdniku; između snimanja Istvud se odmarao na Petrovaradinu (više na strani o tvrđavi).
- „Čarlston za Ognjenku” (2008): Stari Ledinci i Ledinačko jezero (Fruškać).
- „Lajanje na zvezde” (1998): Sremski Karlovci, česma Četiri lava (Fruškać).
- „Varljivo leto ‘68” (1984, Goran Paskaljević): plaža i šuma kod Čortanovaca (Fruškać).
Poseta
Dvorac je iza ograde i ulaz je zabranjen: zgrada je nestabilna, a bilo je i padova (Dvorci Srbije, City Magazine). Može se pogledati sa ulice.
Izvori
Još iz rubrike Okolina
Vrdnička kula · oko 10 minuta kolima
Vrdnička kula
Donžon kula visoka 18 metara, ostatak srednjovekovnog utvrđenja prvi put pomenutog 1315, na brdu iznad Vrdnika. Na kulu se penje čeličnim stepeništem, sa pogledom na Srem.
Bešenovačko jezero · oko 25 minuta kolima
Bešenovačko jezero
Tirkizno jezero u starom kopu laporca na južnoj strani Fruške gore: najposećenije jezero za kupanje u okolini, sa plićacima za malu decu.