Arheološko nalazište · zaštićeno kulturno dobro

Gradina: nestala opatija Dombo

PRIVREMENA FOTO

U Novom Rakovcu, donjem delu sela, nalazi se Gradina, jedno od najvažnijih arheoloških nalazišta na Fruškoj gori. Ljudi su ovde živeli, s prekidima, oko sedam hiljada godina.

Bazilika 12. vek

Romanička trobrodna bazilika duga oko 32 m, sa tri polukružne apside i kriptom.
Klesana mermerna oltarska pregrada odvajala je brod od oltara.
? Datum je sporan: početak 12. veka, u doba kralja Kolomana, ili osnivanje 1176–1186.

? izvori se ne slažu · ≈ pretpostavka crteža

Gradina po razdobljima. Izaberite razdoblje: njegove građevine su nacrtane punim linijama, a starije ostaju ispod kao blede konture, jer je svaka generacija gradila na ruševinama prethodne. Šema, nije u razmeri: oblici prate objavljene opise, a ne izmereni plan.

Slojevi vremena

Neolit: tragovi zemljoradničkog naselja starog oko 7.000 godina.
Gvozdeno doba: zemljani bedem.
Rimsko doba: kasnorimska vila iz 3–4. veka sa hipokaustom (podnim grejanjem). Kamen iz vile kasnije je ponovo korišćen u srednjovekovnim građevinama.
Srednji vek: benediktinska opatija Dombo, posvećena Svetom Đorđu.

Redosled slojeva u zemlji, prema objavljenim podacima. Debljina slojeva je samo ilustrativna.

Kako je radio hipokaust: peć izvan prostorije terala je topao vazduh ispod poda podignutog na niske stubiće od opeke, a zatim naviše kroz šuplje opeke u zidovima. Tipično rimsko rešenje, a ne plan rakovačke vile.

Opatija Dombo

U 12. veku opatija je podigla romaničku trobrodnu baziliku dugu oko 32 m, sa tri polukružne apside i kriptom. Unutra je stajala bogato ukrašena mermerna oltarska pregrada sa palmetama, pleterom, medaljonima sa životinjama i paunovima. Istoričari se ne slažu oko datuma: jedni baziliku smeštaju u početak 12. veka, u doba kralja Kolomana, drugi navode osnivanje 1176–1186.

Mermerna oltarska pregrada iz 12. veka, skica rekonstrukcije prema mađarskoj studiji nalaza iz Domba. Četiri parapetne ploče, široke oko 1 m i visoke 80–90 cm (po jedna u bočnim brodovima, dve u glavnom, a između njih prolaz), četiri manja panela, iznad njih stubići; ukupna visina oko 2,8–2,9 m. Nacrtano u toj razmeri; motiv svake ploče je pretpostavka. Izvor

Opatija se prvi put pominje u povelji iz 1237. („Abbas de Dombo“). Dokument iz 1390. naziva je manastirom Svetog Đorđa u Dombu, u Kaločkoj biskupiji. Godine 1416. njenog opata Đorđa zarobili su osmanski pljačkaši.

Od opatije do tvrđave

Između 1467. i 1473. opatija je pretvorena u tvrđavu sa zidinama, kapijama i šancem, a podignuta je i gotička crkva. Povelja iz 1473. žali se na „kaštelane Domba“ koji su upotrebili silu protiv susednog imanja. Tokom osmanskog pohoda 1526., koji se završio kod Mohača, Dombo je pao. Kada i kako su ruševine konačno nestale, još se raspravlja: izvori navode 1702. i 1792. godinu.

Iskopavanja

Muzej Vojvodine sistematski je istraživao Gradinu od 1963. do 1978, a radovi su kasnije više puta nastavljani. Nalazi iz Rakovca, među njima ostava od dvanaest vizantijskih bronzanih ikona i klesani kamen, izloženi su u Muzeju Vojvodine u Novom Sadu (Dunavska 35).

Napomena urednika: Da li je nalazište otvoreno za posetioce i ima li table na licu mesta? Snimiti zidove, uključujući šest klesanih kamenova koje je Kosta našao u donjim redovima (zabeležiti tačan položaj).

Još iz rubrike Istorija

Od legende iz 1498. do danas