Istorija
Zemljoradnici iz neolita, rimska vila, srednjovekovna ugarska opatija pretvorena u tvrđavu, srpski manastir sa prepisivačkom radionicom, partizanski otpor i selo obnovljeno posle rata. Kroz jednu malu dolinu prošlo je mnogo istorije.
| Kada | Šta se desilo |
|---|---|
| pre oko 7.000 godina | Neolitski zemljoradnici naseljavaju Gradinu, na mestu današnjeg Novog Rakovca. |
| 3–4. vek n. e. | Na istom mestu stoji kasnorimska vila sa podnim grejanjem (hipokaustom). |
| 12. vek | Benediktinska opatija, u ugarskim poveljama poznata kao Dombo, gradi trobrodnu romaničku baziliku dugu oko 32 m, sa reljefnom mermernom oltarskom pregradom. Tačan datum gradnje je sporan. |
| 1237. | Opat Domba („Abbas de Dombo“) prvi put se pominje u povelji. |
| 1416. | Osmanski pljačkaši zarobljavaju opata Đorđa iz Domba. |
| 1467–1473. | Opatija se pretvara u tvrđavu sa zidinama, kapijama i šancem. |
| 1526. | Tokom osmanskog pohoda koji se završio kod Mohača, tvrđava Dombo pada. |
| kraj 15. veka | Prema predanju, Raka, komornik despota Jovana Brankovića, osniva manastir Rakovac. |
| 1545–1546. | Manastir Rakovac se javlja u osmanskim poreskim popisima, prvi pouzdan pomen. |
| 1700–1714. | Manastirski skriptorijum prepisuje Dušanov zakonik (1700) i završava Rakovački srbljak (1714). |
| 1735–1771. | Barokna obnova: zvonik (1735), ikonostas (1763), živopis trpezarije (1768), konaci (1771). |
| 1930-ih | Prestaje vađenje kamena na Belom majdanu. |
| 1941–1945. | Srem je okupiran. Radnici kamenoloma i meštani odlaze u partizane. Godine 1943. manastir je opljačkan i miniran, a staro selo spaljeno. |
| posle 1945. | Staro selo se ne obnavlja. Niže u dolini nastaje Novi Rakovac, a stari deo postaje Stari Rakovac. |
| 1990. | Manastir je proglašen spomenikom kulture od izuzetnog značaja. Crkva se obnavlja tokom devedesetih. |
| 2022. | Popis beleži 2.137 stanovnika. |
Koliko smo sigurni?
Svaka tvrdnja na ovim stranicama potiče iz objavljenog izvora zabeleženog u dnevniku činjenica projekta. Gde se istoričari ne slažu, na primer oko datuma bazilike u Dombu ili kada je tvrđava konačno razrušena, to i pišemo, umesto da biramo jedan odgovor.Arheološko nalazište · zaštićeno kulturno dobro
Sedam hiljada godina na jednom mestu: neolitsko naselje, rimska vila, srednjovekovna benediktinska opatija koja je postala tvrđava, a danas arheološko nalazište na ivici Rakovca.
Od legende iz 1498. do danas
Zavet lovca, skriptorijum koji je prepisao srednjovekovni srpski zakonik, barokno zlatno doba, razaranje 1943. i spora obnova.
1941–1945
Radnici kamenoloma koji su položili partizansku zakletvu, akcije na magacin dinamita, velika ofanziva avgusta 1942. i selo spaljeno 1943.
Spomenik iz NOB-a
Spomen-obeležje kod manastira na mestu gde su meštani i radnici kamenoloma 1941. položili partizansku zakletvu, sa imenima palih boraca i civilnih žrtava.
Spomen-obeležje
Tri zakrivljena betonska stuba u Novom Rakovcu za tri partizanska rukovodioca poginula ovde u avgustu 1942.
Selo danas
Zašto selo ima stari i novi deo i kako je naraslo sa 582 stanovnika 1948. na više od 2.000 danas.
Karte · 18–20. vek
Rakovac na istorijskim kartama: detaljna austrougarska specijalna karta iz 1915. i generalna karta iz oko 1910, a uskoro i karte iz arhiva i privatnih zbirki.
Fotografije iz porodičnih albuma
Rakovac na fotografijama iz svih vremena koje šalju meštani i prijatelji sela: po godinama, sa imenom fotografa i onoga ko je sliku poslao.
Rakovac
